Δημόσιες δαπάνες και ιδιωτικά έξοδα

 Το ύψος των δημοσίων δαπανών δεν συναρτάται πάντοτε με την αποτελεσματικότητά τους. Χαρακτηριστικό, και μάλλον διαχρονικό, παράδειγμα οι δημόσιες δαπάνες στη χώρα μας όπου η (προ της κρίσης) αύξηση της χρηματοδότησής τους δεν οδήγησε στη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών. Έτσι, το 2009 οι συνολικές δαπάνες υγείας στην Ελλάδα έφτασαν σε επίπεδο αντίστοιχο με αυτό της ευρωζώνης χωρίς οι διατιθέμενοι πόροι να οδηγούν σε ουσιαστική αναβάθμιση της υγειονομικής περίθαλψης. Αλλά και οι δαπάνες για την τριτοβάθμια εκπαίδευση ήταν αυξημένες συγκριτικά με τις αντίστοιχες των χωρών της ευρωζώνης (0,91% έναντι 0,83%) αφήνοντας όμως μάλλον ανεπηρέαστη την ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης.

Ωστόσο, η μικρή ικανοποίηση των ελλήνων χρηστών/καταναλωτών, η δημοσιονομική επιβάρυνση και ενίοτε η κακοδιαχείριση των πόρων, δεν οδήγησαν στην άσκηση κοινωνικής πίεσης για την αλλαγή του πλαισίου λειτουργίας τους. Μία εξήγηση αυτού του φαινομένου μας προσφέρει ο γερμανός πολιτικός οικονομολόγος Άλμπερτ Χίρσμαν, ο οποίος στο κλασσικό του έργο Αποχώρηση, Διαφωνία και Αφοσίωση (εκδόσεις Παπαζήση, 2002) εισάγει τις έννοιες της «διαφωνίας» και της «αποχώρησης» ως τις βασικές κατηγορίες εκδήλωσης της δυσαρέσκειας των πολιτών και καταναλωτών απέναντι στην αναποτελεσματικότητα οργανισμών και επιχειρήσεων. Οι καταναλωτές παραπονούνται ή επιλέγουν άλλα προϊόντα. Οι ψηφοφόροι διαμαρτύρονται ή μεταφέρουν την υποστήριξή τους σε άλλος πολιτικούς σχηματισμούς. Ο Χίρσμαν αναφέρει ενδεικτικά το παράδειγμα της Νιγηρίας όπου η παροιμιώδης υστέρηση των παρεχόμενων υπηρεσιών δεν οδήγησε στη βελτίωση αλλά αντίθετα στην ενίσχυση του δικτύου οδικών μεταφορών. Σε αυτή την περίπτωση, η ύπαρξη ανταγωνιστή δεν βελτίωσε την απόδοση των σιδηροδρόμων καθώς η δυνατότητα «αποχώρησης» των καταναλωτών, σε συνδυασμό με την (αποσυνδεδεμένη από την αρχή της αποδοτικότητας) δημόσια χρηματοδότηση, εξουδετέρωσε τις πιέσεις για αλλαγή («διαφωνία»).

Είναι φανερό ότι, στην περίπτωσή μας οι έλληνες δεν επέλεξαν τη διαφωνία αλλά την αποχώρηση. Οι ιδιωτικές δαπάνες για την υγεία έφτασαν να είναι, μαζί με τη Χιλή και το Μεξικό, οι υψηλότερες στον ΟΟΣΑ. Αντίστοιχα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση η αποχώρηση των πολιτών εκφράστηκε με τη φυγή για σπουδές στο εξωτερικό ή τα ιδιωτικά κολέγια.

Η οικονομική κρίση των τελευταίων ετών αλλάζει σήμερα δραματικά το οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον. Αν και πλέον η δημόσια υγεία υποχρηματοδοτείται (περίπου 5% του ΑΕΠ έναντι 8% της ευρωζώνης), οι έλληνες λόγω της οικονομικής δυσπραγίας μειώνουν σε απόλυτους αριθμούς την ιδιωτική δαπάνη (παρά την ποσοστιαία αύξησή της καθώς διαθέτουν περίπου το 7,2% του οικογενειακού εισοδήματος- η υψηλότερη δαπάνη μαζί με αυτή της Βουλγαρίας). Ακόμη χειρότερα, το 14% όσων χρειάστηκαν περίθαλψη ή νοσηλεία, δεν κατάφεραν να εξασφαλίσουν πρόσβαση στο σύστημα της δημόσιας υγείας, κάτι που καταδεικνύει τα ζητήματα της ακραίας φτώχειας και της ανισότητας στην περίοδο της κρίσης.

Είναι άραγε πιθανό ο περιορισμός της δυνατότητας αποχώρησης να οδηγήσει στην έκφραση της διαφωνίας των πολιτών και στην υποστήριξη πολιτικών μεταρρύθμισης του οικονομικά αναποτελεσματικού και κοινωνικά άδικου συστήματος κοινωνικής προστασίας; Μία τέτοια εξέλιξη θα επιβεβαίωνε τη θεωρία της «καλής κρίσης», σύμφωνα με την οποία η χειροτέρευση των οικονομικών συνθηκών οδηγεί σε πολιτική αλλαγή.

Πρέπει βέβαια να παρατηρήσουμε ότι στα χρόνια της σφοδρής ύφεσης η θεωρία της καλής κρίσης μάλλον διαψεύστηκε. Το εθνικό προϊόν της χώρας κατακρημνίστηκε όμως η κοινωνία και το πολιτικό σύστημα παρέμειναν πεισματικά μπλοκαρισμένες. Ίσως γιατί δεν έχουν ακόμη αναδειχτεί εκείνες οι πολιτικές δυνάμεις που θα οργανώσουν αποτελεσματικά τη διαφωνία των πολιτών. Ίσως πάλι γιατί οι θεσμικές ακαμψίες, οι πολιτικές εξαρτήσεις και οι κοινωνικές αντιλήψεις έχουν ριζώσει πολύ βαθιά στη χώρα. Σε κάθε περίπτωση, η έκφραση της διαφωνίας απέναντι στην αδικαιολόγητη αναποτελεσματικότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών στη χώρα μας μόνο θετική επίπτωση μπορεί να έχει για τη μεταρρύθμιση ενός αρτηριοσκληρωτικού συστήματος.

*Δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία του Τύπου (21.5.2017).

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s